Wizualizacja sensu. „Zgubiona dusza” Olgi Tokarczuk i Joanny Concejo jako projekt ikonotekstowy
Artykuł analizuje „Zgubioną duszę” Olgi Tokarczuk i Joanny Concejo jako picturebook, projekt ikonotekstowy i obiekt materialny. Pokazuje, jak współdziałanie słowa, obrazu, typografii, kompozycji rozkładówek oraz haptycznych właściwości książki tworzy sensy utraty i odzyskania duszy. Materiał stanowi polskie wydanie z 2017 roku, ujmowane integralnie – od okładki i wyklejek po półprzezroczyste przekładki i rytm przewracania stron. Zastosowano jakościową analizę intersemiotyczną typu close reading, a hermeneutykę symbolu wykorzystano pomocniczo. Analiza dowodzi, że forma książki nie tylko opowiada o rozminięciu człowieka z własnym wnętrzem, lecz także je inscenizuje. Kratka zeszytu obrazuje spłaszczenie świata, półprzezroczysty papier – nakładanie się porządków czasu, a bezsłowne sekwencje skłaniają do zwolnienia, patrzenia i czekania. Powrót duszy oznacza odzyskanie relacji z pamięcią, miejscem, naturą i drugim istnieniem, zaś ideografia bohatera staje się wizualnym zapisem jego przemiany.
Armitstead, C., 2021. A Nobel winner turns to picture books: ‘It is a powerful, primeval way of telling a story’. The Guardian, 11 March. Available at: <https://www.theguardian.com/books/2021/mar/11/a-nobel-winner-turns-to-picture-books-the-lost-soul-by-olga-tokarczuk-joanna-concejo>. [Accessed 11 July 2026].
Boguszewska, A., 2018. O książce obrazkowej dla dzieci przedszkolnych [On Picturebooks for Preschool Children]. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 37 (3), s. 201–214. https://doi.org/10.17951/lrp.2018.37.3.201-214. Available at: <https://journals.umcs.pl/lrp/article/view/4814/6232>. [Accessed 11 July 2026]. [In Polish].
Chute, H., 2021. A Child’s-Eye View, Both Haunted and Quotidian. The New York Times, 10 March. Available at: <https://www.nytimes.com/2021/03/10/books/review/nobody-likes-you-greta-grump-cathy-malkasian-the-lost-soul-olga-tokarczuk.html>. [Accessed 11 July 2026].
Drucker, J., 2014. Graphesis: Visual Forms of Knowledge Production. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Jarzyńska, K., 2020. Wywoływanie duszy. Olgi Tokarczuk gra na wielu religiach [Summoning the Soul: Olga Tokarczuk Plays on Many Religions]. Ruch Literacki, 61 (5/362), s. 505–528. https://doi.org/10.24425/rl.2020.135908. Available at: <https://journals.pan.pl/dlibra/publication/135908/edition/118830/content>. [Accessed 11 July 2026]. [In Polish].
Jung, C. G., 1988. Fenomenologia archetypu dziecka [The Phenomenology of the Child Archetype]. Trans. M. Garbalińska. In: Dzieci [Children]. Vol. 2. Eds. M. Janion and S. Chwin. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, s. 255–269. [In Polish].
Kotkowska, M., 2018. To, co pomiędzy słowem a obrazem – znaki, symbole i metafory wizualne w autorskich książkach Iwony Chmielewskiej [What Lies Between the Word and the Image: Signs, Symbols and Visual Metaphors in Iwona Chmielewska’s Authorial Books]. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica, 6, s. 112–135. https://doi.org/10.24917/23534583.6. Available at: <https://studiapoetica.uken.krakow.pl/article/view/4681/4393>. [Accessed 11 July 2026]. [In Polish].
Kress, G., 2003. Literacy in the New Media Age. London: Routledge.
Kümmerling-Meibauer, B. ed., 2018. The Routledge Companion to Picturebooks. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315722986.
Lewis, D., 2001. Reading Contemporary Picturebooks: Picturing Text. London: RoutledgeFalmer.
Makowski, M., 2021. The Lost Soul – Olga Tokarczuk. Culture.pl, 23 February. Available at: <https://culture.pl/en/work/the-lost-soul-olga-tokarczuk>. [Accessed 11 July 2026].
Miernik, A., 2021. Zgubiona dusza Olgi Tokarczuk – rekonesans badawczy [Olga Tokarczuk’s The Lost Soul: A Research Reconnaissance]. In: Eds. M. Marczewska, K. Ostrowska and M. Kwaśniewska. Język w przestrzeni literackiej, medialnej, politycznej [Language in Literary, Media, and Political Space]. Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe; Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, s. 25–34. [In Polish].
Nikolajeva, M., Scott, C., 2000. The Dynamics of Picturebook Communication. Children’s Literature in Education, 31 (4), pp. 225–239. https://doi.org/10.1023/A:1026426902123.
Nikolajeva, M., Scott, C., 2001. How Picturebooks Work. New York: Garland Publishing.
Nodelman, P., 1988. Words about Pictures: The Narrative Art of Children’s Picture Books. Athens, GA: University of Georgia Press.
Ohrvik, A., 2024. What is close reading? An exploration of a methodology. Rethinking History, 28 (2), pp. 238–260. https://doi.org/10.1080/13642529.2024.2345001. Available at: <https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13642529.2024.2345001?needAccess=true>. [Accessed 11 July 2026].
Rabizo-Birek, M., Pocałuń-Dydycz, M., Bienias, A. eds., 2013. Światy Olgi Tokarczuk: studia i szkice [The Worlds of Olga Tokarczuk: Studies and Essays]. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego. [In Polish].
Ricoeur, P., 1985. Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie [Existence and Hermeneutics: Essays on Method]. Selection, ed. and introd. S. Cichowicz. Trans. E. Bieńkowska et al. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX. [In Polish].
Serafini, F., 2014. Reading the Visual: An Introduction to Teaching Multimodal Literacy. New York: Teachers College Press.
Sipe, L. R., 1998. How Picture Books Work: A semiotically framed theory of text-picture relationships. Children’s Literature in Education, 29 (2), pp. 97–108. https://doi.org/10.1023/A:1022459009182.
Tokarczuk, O., 2020. Czuły narrator [The Tender Narrator]. Kraków: Wydawnictwo Literackie. [In Polish].
Tokarczuk, O., Concejo, J., 2017. Zgubiona dusza [The Lost Soul]. Wrocław: Wydawnictwo Format. [In Polish].
Tokarczuk, O., Concejo, J., 2023. Pan Wyrazisty [Mr. Distinctive]. Wrocław: Wydawnictwo Format. [In Polish].
Wagner, P., 1996. Introduction: Ekphrasis, Iconotexts, and Intermediality – the State(s) of the Art(s). In: Icons – Texts – Iconotexts: Essays on Ekphrasis and Intermediality. Ed. P. Wagner. Berlin and Boston: De Gruyter, pp. 1–40. https://doi.org/10.1515/9783110882599.1.
Warnke, A., 2021. When Text & Image Combine: An Interview With Joanna Concejo. Culture.pl, 1 April. Available at: <https://culture.pl/en/article/an-interview-with-polish-illustrator-joanna-concejo>. [Accessed 11 July 2026].
Weber, H., 2021. The Lost Soul by Olga Tokarczuk. World Literature Today, 95 (2), pp. 83–84. https://doi.org/10.7588/worllitetoda.95.2.0083. Available at: <https://worldliteraturetoday.org/2021/spring/lost-soul-olga-tokarczuk>. [Accessed 11 July 2026].
Wileczek, A., 2010. Świadectwa – ślady – znaki. Lapidarium jako strategia formy [Testimonies – Traces – Signs: The Lapidarium as a Strategy of Form]. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego. [In Polish].
Šis darbas apsaugotas Creative Commons priskyrimo 4.0 viešąja licencija.